گذار از تفرقه به وحدت
فروپاشی بیساختار: ضرورت آمادگی برای دوران گذار در ایران.
راگو کندری | اندیشکده شهوند.
با تشدید بحرانهای داخلی، افزایش خطر جنگ میان ایران و اسرائیل، و انزوای روزافزون بینالمللی، جمهوری اسلامی در مسیر فروپاشی قرار گرفته است. اما بر خلاف برخی انقلابهای کلاسیک، ایران امروز فاقد نیروی منسجم داخلی—از جمله پادشاهیخواهان—برای تسخیر قدرت در لحظه سقوط است.
این خلأ سازمانی ما را ناگزیر میسازد برای سناریوی فروپاشی بی ساختار آماده شویم و مانع از لغزش کشور به سوی هرج ومرج گردیم. این آمادگی تنها هشدار نظری نیست؛ بلکه ضرورتی عملی است که میتواند در قالب «دفترچه دوران اضطرار» و بر پایه «فلسفه دایرهای» طراحی و اجرا شود.
۱. چرا فروپاشی محتملترین سناریو است؟
دلایل متعددی نشان میدهند که فروپاشی، نه براندازی سازمانیافته، مسیر محتمل آینده است:
فقدان سازماندهی میدانی در داخل کشور
سرکوب هرگونه تشکل سیاسی و مدنی
بحرانهای عمیق درونی رژیم: اقتصادی، مشروعیتی و نظامی
احتمال جنگ دوباره با اسرائیل که میتواند به سقوط ناگهانی منجر شود
بنابراین فروپاشی به احتمال زیاد خود به خودی رخ خواهد داد، نه از طریق یک حرکت انقلابی منسجم.
۲. خطر خلا قدرت: از فرصت تا فاجعه
فروپاشی بدون آمادگی میتواند نتایج فاجعه باری داشته باشد:
تجزیه کشور توسط نیروهای قومی یا خارجی
نابودی زیرساختهای حیاتی
جنگ داخلی میان گروههای فاقد مشروعیت
از دست رفتن فرصت تاریخی بازسازی ایران
برای جلوگیری از این پیامدها، باید نهادهای از پیش طراحی شده آماده ورود به عمل باشند؛ همانگونه که در دفترچه دوران اضطرار تعریف شده است.
۳. راه حل: دفترچه دوران اضطرار
این دفترچه، نقشه راهی اجرایی برای گذار از فروپاشی به بازسازی است و شامل نهادهای زیر میشود:
مدیریت موقت کشور برای حفظ انسجام.
بازسازی فوری برای حفاظت از زیرساختها
مرکز روایت ملی برای تولید روایت فرهنگی اتحاد و پیروزی
اتحاد ملی برای گفتوگو میان گروههای مختلف و پیشگیری از درگیری
طراحی ساختار جایگزین برای تدوین مسیر گذار به حکومت پایدار
این نهادها باید با زبان وحدت، نمادهای ایرانی و سازوکارهای غیرایدئولوژیک طراحی شوند تا اعتماد عمومی را جلب کنند.
۴. نقش پادشاهیخواهان: از کمرنگی تا حضور سازنده
اگرچه پادشاهیخواهان در داخل کشور فاقد سازماندهی اند، اما در خارج میتوانند نقش کلیدی ایفا کنند:
طراحی ساختار جایگزین از طریق مرکز طراحی
ورود به میدان با زبان اتحاد، نه انحصار
استفاده از نمادهای ملی برای جذب مردم، نه حذف دیگران
در لحظه فروپاشی، مشروعیت از آمادگی و کارآمدی برمیخیزد، نه از شعار یا سابقه تاریخی. اگر پادشاهیخواهان با زبان خدمت وارد شوند، میتوانند بخش مهمی از چرخه بازسازی باشند.
۵. فلسفه دایره ای: هدایت فروپاشی به سوی بازسازی
در چارچوب فلسفه دایره ای، فروپاشی پایان نیست؛ آغاز بازگشت به اصالت است. هر نهاد پیشنهادی در دفترچه، یک حلقه بازسازی محسوب میشود:
روایت ملی → حلقه فرهنگی
نهادهای پیشنهادی → حلقه سیاسی
کمیته بازسازی → حلقه اجرایی
دفاتر اتحاد → حلقه اجتماعی
مرکز طراحی → حلقه آینده نگری
این حلقه ها ایران را از سقوط به بازسازی هدایت میکنند. دایره زبان وحدت است—نه حذف، بلکه همافزایی.
در غیاب سازماندهی داخلی برای براندازی، و با فروپاشی به عنوان محتملترین سناریو، تنها راه نجات ایران آمادگی برای مدیریت خلا قدرت است. این آمادگی باید شامل:
ساختار جایگزین
دفترچه اضطراری
روایت فرهنگی
باشد. مقاله هشدار میدهد، دفترچه راه حل ارائه میدهد، و دایره معنا میبخشد. این سه لایه با همزمانی میتوانند ایران را از فروپاشی به بازسازی برسانند.
